Köpeklerde Piyometra: Belirtiler, Tedavi ve Korunma

Nedenleri

Her kızgınlıktan sonra köpeğin yumurtalıkları, gebe olsun ya da olmasın, birkaç hafta boyunca yüksek düzeyde progesteron hormonu üretir. Progesteron rahmi gebeliğe hazırlar. Rahmin iç yüzeyini kalınlaştırır ve buradaki bezlerin daha fazla sıvı üretmesini sağlar. Ayrıca yerel bağışıklık savunmasını zayıflatır, sıvıyı dışarı itecek kas kasılmalarını yavaşlatır ve rahim ağzını (serviks) kapalı tutar. Birçok döngüden sonra iç yüzey kalınlaşıp küçük kistlerle dolabilir; bu da bakterilerin üremesi için elverişli bir ortam oluşturur.

Bakteriler genellikle köpeğin kendi vücudundan gelir. Rahim ağzı kızgınlık sırasında açılır ve normalde vajinada ve vulva çevresinde yaşayan bakteriler yukarı, rahme doğru ilerleyebilir. En sık E. coli bulunur ve bu çoğu zaman köpeğin bağırsağında yaşayan türün aynısıdır. Rahim irinle doldukça bakteri toksinleri kan dolaşımına karışır ve böbrekleri ve diğer organları etkileyebilir.

Köpek daha fazla kızgınlık döngüsü geçirdikçe risk yaşla birlikte artar. Kızgınlığı ertelemek ya da istenmeyen bir çiftleşmeden sonra gebeliği önlemek için verilen hormon tedavileri riski büyük ölçüde artırabilir. Vakaların çoğu kızgınlıktan bir ila iki ay sonra ortaya çıkar. Yine de piyometra, kızgınlıktan birkaç hafta sonra ile yaklaşık dört ay sonra arasındaki herhangi bir zamanda gelişebilir.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler

Belirtiler rahim ağzının açık ya da kapalı olmasına bağlıdır. Açık olduğunda irin dışarı akabilir, bu yüzden bir akıntı görebilirsiniz. Kapalı olduğunda irin içeride kalır ve rahim şişmeye devam eder. Kapalı piyometra genellikle köpeği daha ağır ve daha hızlı hasta eder; dışarıdan görülecek hiçbir şey olmayabilir.

• Kızgınlık sona erdikten sonra vulvadan gelen, çoğu zaman krem kıvamında, sarı, yeşil ya da kan karışık ve sıklıkla kötü kokulu akıntı
• Arka bölgenin sık sık yalanması ya da kuyrukta, arka bacaklarda veya yatakta kurumuş akıntı
• Her zamankinden çok daha fazla su içme ve daha sık idrara çıkma ihtiyacı
• Enerji düşüklüğü, yürüyüşlere ya da oyuna ilginin azalması
• Daha az yeme ya da yemek yememe
• Kusma ya da ishal
• Şişmiş ya da dokunulduğunda hassas karın
• Bazı köpeklerde ateş; ancak birçoğunun vücut sıcaklığı normaldir

Normal bir kızgınlığa kanlı bir akıntı eşlik eder; bu nedenle kızgınlık sırasında akıntı beklenen bir durumdur. Uyarı işareti, kızgınlık bittikten sonraki haftalarda görülen akıntı ya da hastalıktır. Bazı köpekler çok temizdir ve akıntıyı kimse görmeden yalayarak temizler; bu yüzden fark ettiğiniz ilk şey susama ya da enerji düzeyindeki bir değişiklik olabilir.

Ne zaman acil durumdur

Veteriner hekimler piyometra şüphesini acil bir durum olarak ele alır; bu nedenle belirtileri fark ettiğiniz gün veteriner hekiminizi aramanız en iyisidir. Enfeksiyon kana yayıldığında ya da şişmiş rahim yırtıldığında tehlike keskin biçimde artar. Yırtılan rahim irini karın boşluğuna döker ve hayatı tehdit eden peritonite (karın zarı iltihabı) yol açar. Kısırlaştırılmamış dişi köpeğinizde bu belirtilerden herhangi biri görülürse hemen veteriner hekiminize ya da bir acil veteriner kliniğine başvurun.

• Yemek yemiyor ve çok yorgun ya da halsiz görünüyor
• Tekrar tekrar kusuyor
• Karnı şiş görünüyor ya da dokunulduğunda ağrıyor
• Diş etleri soluk ya da alışılmadık derecede kırmızı görünüyor
• Dinlenirken bile hızlı nefes alıyor
• Yığılıp kalıyor ya da ayakta duramıyor

Rahim ağzı kapalı olan bir köpekte hiç akıntı olmayabilir. Kısırlaştırılmamış bir dişi kızgınlıktan sonraki haftalarda rahatsızlanırsa, görünür hiçbir şey olmasa bile onu muayene ettirmeye değer.

Veteriner hekimler nasıl teşhis eder

Veteriner hekiminiz son kızgınlığının ne zaman olduğunu, daha önce hiç hormon tedavisi alıp almadığını ve evde ne gibi değişiklikler gördüğünüzü soracaktır. Muayene, karnın dikkatle elle yoklanmasını içerir. Enfekte bir rahim kırılgan olabileceği için veteriner hekimler burada çok hafif bastırır.

Kan testleri çoğu zaman yüksek beyaz kan hücresi (lökosit) sayısı gösterir ve böbreklerin zorlandığını ortaya koyabilir. İdrar örneği de böbreklerin değerlendirilmesine yardımcı olur. Ultrason en yararlı görüntüleme testidir. Kalınlaşmış, sıvıyla dolu bir rahmi gösterebilir ve gebeliğin dışlanmasına yardımcı olur. Röntgen de çekilebilir ve veteriner hekim bazen akıntıdan alınan bir örneği mikroskop altında inceler.

Nasıl tedavi edilir

Çoğu köpek için önerilen tedavi ameliyattır. Veteriner hekim enfekte rahmi ve her iki yumurtalığı alır. Bu, kısırlaştırmayla aynı ameliyattır; ancak rahmi şişmiş ve kırılgan, hasta bir köpekte daha zorludur. Ameliyattan önce veteriner hekim, köpeğin durumunu stabilize etmek için genellikle damar yoluyla sıvı tedavisi ve antibiyotik verir. Birçok köpek ameliyattan sonra en az bir gün hastanede sıvı tedavisi almaya devam eder; çok hasta köpeklerin daha uzun süre kalması gerekebilir.

Enfekte rahim alındıktan sonra çoğu köpek hızla iyileşir ve ameliyat zamanında yapıldığında prognoz genellikle iyidir. Evde dinlenmeye, tasmayla kısa yürüyüşlere, yarasını yalamasını önlemek için huni şeklinde koruyucu yakaya ya da ameliyat sonrası koruyucu tuluma ve veteriner hekiminizin reçete ettiği ilaçlara ihtiyacı olacaktır. Veteriner hekiminiz, özellikle böbrek değerleri yüksekse, kan testlerini tekrarlamak isteyebilir; bu nedenle her kontrol randevusuna gitmek faydalı olur.

Az sayıda vakada veteriner hekimler ameliyat yerine ilaçla tedaviyi düşünebilir. Hormon ilaçları rahim ağzının açılmasına ve rahmin boşalmasına yardımcı olur, antibiyotikler ise enfeksiyonu tedavi eder. Bu yöntem genellikle yalnızca damızlık olarak kullanılması planlanan, genç ve durumu stabil köpekler için düşünülür. Köpek çok hastaysa ya da rahim ağzı kapalıysa riskler daha yüksek olduğundan birçok veteriner hekim bu yöntemi önermez. Tekrarlanan taramalar ve kan testleriyle yakından izlenmesi gerekir ve birçok köpekte enfeksiyon sonraki bir kızgınlıktan sonra geri döner. Köpek yaklaşık iki gün içinde belirgin şekilde iyileşmezse ya da kötüleşirse veteriner hekimler genellikle ameliyat önerir. Piyometranın evde uygulanabilecek güvenli bir tedavisi yoktur.

Diğer hayvanlar ve insanlar için risk

Piyometra genel olarak bulaşıcı kabul edilmez. Tek bir köpeğin vücudundaki hormon değişiklikleri nedeniyle gelişir ve bakteriler genellikle köpeğin kendi vücudundan gelir. Diğer köpekler, kediler ve insanlar bu hastalığa bir virüse yakalanır gibi yakalanmaz.

Brezilya’dan 2022 tarihli bir rapor, aynı evde yaşayan ve aynı anda piyometra gelişen kısırlaştırılmamış iki dişi köpeği anlatıyordu. Her iki enfeksiyona da aynı E. coli suşu neden olmuştu ve araştırmacılar bakterinin bir köpekten diğerine geçtiğini düşünüyor. Bu tek bir vaka olsa da basit hijyen önlemleri yine de mantıklıdır. Akıntıyı temizlerken eldiven kullanın ya da temizledikten sonra ellerinizi yıkayın ve yatağını sık sık yıkayın. Kısırlaştırılmamış başka dişi köpekleriniz varsa, o iyileşene kadar onları ayrı tutmanız gerekip gerekmediğini veteriner hekiminize sorun.

Nasıl önlenir

Kısırlaştırma, köpeklerin neredeyse tamamında piyometrayı önler. Yönteme bağlı olarak veteriner hekim yalnızca yumurtalıkları ya da yumurtalıklarla birlikte rahmi alır. Her iki durumda da hastalığa yol açan hormonlar artık üretilmez. Ayrıca sağlıklı bir köpekte planlı kısırlaştırma, hasta bir köpekte yapılan acil ameliyattan daha güvenli ve daha basittir. Kısırlaştırma için en uygun yaş köpeğinizin büyüklüğüne ve ırkına bağlı olabilir; bu nedenle bunu veteriner hekiminizle konuşmaya değer. Köpeğiniz yeni kızgınlık geçirdiyse, birçok veteriner hekim rutin bir kısırlaştırmadan önce iki ila üç ay beklemeyi tercih eder.

Kısırlaştırılmış köpekler nadiren etkilenir. Bu, ameliyattan sonra küçük bir yumurtalık parçası geride kaldığında ve hormon üretmeye devam ettiğinde olabilir. Ardından rahmin geriye kalan kısmında bir enfeksiyon gelişebilir. Kısırlaştırılmış bir köpek şişmiş vulva ya da erkek köpeklerin ilgisi gibi kızgınlık belirtileri gösterirse bunu veteriner hekiminize söyleyin.

Bir dişi köpeği damızlık olarak tutuyorsanız, her kızgınlığın tarihlerini not edin ve her birinden sonra yaklaşık dört ay boyunca onu yakından izleyin. Kızgınlığı geciktirmek ya da gebeliği önlemek için herhangi bir hormon tedavisi kullanmadan önce veteriner hekiminize danışın; çünkü bu tedaviler riski artırabilir.

Kurtarılmış ve yeni sahiplenilmiş köpekler

Kurtarılan dişilerin çoğu geçmişi bilinmeyen yetişkin köpeklerdir. Kaç kez kızgınlık geçirdiğini, sonuncusunun ne zaman olduğunu ya da hiç hormon tedavisi alıp almadığını kimse bilmiyor olabilir. Paw Squadron’da her kurtarmadan sonraki ilk duraklar veteriner ve banyodur; her hayvan veteriner kontrolünden geçirilir, iç parazit tedavisi yapılır ve pirelere ve diğer parazitlere karşı tedavi uygulanır. Sahiplenmeden önce her hayvanın kontrolü ve tedavisi yapılır, aşıları uygulanır ve mikroçipi takılır.

Dişi bir köpek sahiplendiğinizde, kısırlaştırılıp kısırlaştırılmadığını görmek için kayıtlarını kontrol edin. Kısırlaştırılmadıysa ya da emin değilseniz, eve geldikten kısa süre sonra kendi veteriner hekiminizden randevu almanız ve onu kısırlaştırmak için doğru zamanı sormanız iyi olur. O zamana kadar gördüğünüz her kızgınlığın tarihini not edin. Kızgınlıktan sonraki haftalarda çok su içmeye başlarsa, daha az yerse ya da rahatsız görünürse aynı gün veteriner hekiminize başvurun.

Köpek ve kedi sağlığıyla ilgili daha fazla rehberi PawPedia’da bulabilirsiniz. Kurtarılmış bir köpeğe yuva vermeyi düşünüyorsanız, Sahiplendirme sayfası aile bekleyen hayvanları gösterir.