Kediler Bir Şeylerin Yolunda Gitmediğini Nasıl Fark Eder

Kedilerin ünü

Kediler için sık sık mesafeli denir. Yaygın görüşe göre köpekler insanlarını, kediler ise evi sever; eve geldiğinizde sizi görmezden gelen bir kedi de bunu kanıtlıyor gibidir.

Sorunun bir kısmı, kedilerin sevgilerini sessizce göstermesidir. Odanın öbür ucundan size yavaşça göz kırparlar, size dokunmadan yakınınızda otururlar, başlarını elinize sürterler, sizi odadan odaya takip ederler ya da kucağınızdaki battaniyeyi patileriyle yoğururlar. Bunların hiçbiri sizi kapıda karşılayan bir köpek kadar gürültülü değildir, bu yüzden gözden kaçırmak kolaydır.

Bu farkın bir nedeni var. Evcil kedi, yalnız avlanan bir tür olan Afrika yaban kedisinin soyundan gelirken köpekler, grup hâlinde yaşayıp avlanan kurtların soyundan gelir. Köpekler başkalarıyla birlikte çalışmaya yarayan zengin bir sinyal dağarcığını miras almıştır; kedilerin kullandığı sinyaller ise daha incedir ve daha kolay gözden kaçar.

Hikâyelerin ortak noktası

Alarm veren kedilerin hikâyeleri düzenli olarak karşımıza çıkar. Bir kedi, ev dumanla dolarken aileyi uyandırır, düşmüş yaşlı sahibinin yanında miyavlamayı bırakmaz ya da nefes alışı değişen uyuyan bir kişiye patisiyle dokunur. Bu hikâyelerin çoğu doğrulanamaz ve bazıları anlatıldıkça büyür, ancak birçoğunda ortak bir örüntü vardır.

• Davranış kedinin karakterine uymaz. Sessiz bir kedi gürültücü olur ya da bağımsız bir kedi birini rahat bırakmaz.
• Davranış belirli bir kişiye ya da yere yöneliktir; örneğin tek bir yatak odası kapısına ya da tek bir kişinin yüzüne.
• Davranış sürer ve giderek güçlenir: daha yüksek sesli miyavlamalar, patiyle dokunma, o kişi ile evde bulunan diğer kişi arasında koşturup durma.
• Bir insan gidip baktığında davranış sona erer.

En bilinen örnek, Amerika Birleşik Devletleri’nin Rhode Island eyaletindeki bir huzurevinin demans biriminde yaşayan Oscar adlı kedidir. 2007’de oradaki bir doktor, New England Journal of Medicine dergisinde Oscar’ın hastaların son saatlerinde yanlarına kıvrılıp yatma eğilimini anlattı. Bunu nasıl yaptığını kimse gösteremedi ve tek bir kedi çok az şey kanıtlar. Yaygın bir tahmine göre Oscar, kokudaki değişiklikleri ya da yatağın çevresindeki personelin hareketliliğindeki değişiklikleri sezmişti.

Kedinin zihnindeki “normal”

Kediler rutinlerine bağlı canlılardır. Bir kişiyle yakın yaşayan bir kedi, o kişinin ne zaman uyandığını, ayak seslerinin nasıl olduğunu, hangi sandalyede oturduğunu, nasıl koktuğunu ve mama kabının genellikle ne zaman doldurulduğunu öğrenir. Aylar içinde bunların hepsi, sıradan bir günün ayrıntılı bir tablosunu oluşturur.

Bu tabloyu bozan bir şey olduğunda kedi bunu fark eder. Her zamanki saatte kalkmayan bir kişi, tuhaf bir koku, olmaması gereken bir odadan gelen bir ses ya da yerde yatan biri; bunların hepsi değişiklik sayılır. Değişiklik birçok kediyi tedirgin eder ve insanından yardım almayı öğrenmiş bir kedi, yardım için o kişiye gider.

Duyuları da yardımcı olur. Bir kedinin koku alma duyusu bizimkinden çok daha keskindir; işitmesi de insanınkinden, hatta köpeğinkinden çok daha tiz seslere ulaşır. Duman ya da birinin nefes sesindeki bir değişiklik, kediye evdeki herkesten çok önce ulaşabilir.

Miyavlama da bu tablonun bir parçasıdır. Yavru kediler annelerine miyavlar, ancak yetişkin kediler birbirlerine nadiren miyavlar ve bu alışkanlığı çoğunlukla insanlar için saklar. Size giderek artan bir aciliyetle miyavlayan bir kedi doğrudan sizinle konuşuyordur; bunu yaparken bir insanı harekete geçirdiğini öğrendiği bir sinyali kullanır.

Dikkat, bir tür bağlanmadır

İyi bilinen iki çalışma, kedilerin insanlarıyla bağ kurduğu fikrini destekler. Japonya’daki araştırmacılar, kedilerin sahiplerinin sesini bir yabancının sesinden ayırt edebildiğini buldu; kediler bunu yalnızca kulaklarını ya da başlarını çevirerek gösterse bile. 2019’da Oregon Eyalet Üniversitesi’nden bir ekip, ilk olarak insan bebekleri ve köpekler için tasarlanmış bir test kullandı ve inceledikleri kedilerin çoğunun sahiplerine karşı güvenli bağlanma belirtileri gösterdiğini buldu.

Güvenli bağlanmış bir kedi, insanını güvenli bir üs olarak kullanır. Yabancı bir odada önce sahibinin yanına gelip onu yoklar, sonra rahatlar ve etrafı keşfeder. Alarm hikâyeleri de aynı davranışı gösterir: korkutucu bir şey olduğunda kedi insanına gider.

Bunların hiçbiri kedilerin hastalığı bizim anladığımız gibi anladığı anlamına gelmez. Dürüst açıklama daha basittir: bir şeyler farklıdır, kedi tedirgindir ve insanının bununla ilgilenmesini ister. Endişelerini belirli bir kişiye götüren bir kedi, ünü ne derse desin, o kişiye bağlıdır.

Kurtarılmış kediler de bağ kurar

İnsanlar bazen sokaktan gelen ya da terk edilmiş bir kedinin ömür boyu temkinli kalacağını varsayar. Yavruyken insanlarla hiç nazik bir temas yaşamamış bir kedi çekingen kalabilir, ancak sahipsiz kedilerin birçoğu bir zamanlar evcil hayvandı. Eskiden sokakta yaşamış bir kedi birine güvendiğinde ona çok bağlanabilir; o kişiyi evin içinde takip eder ve geceleri onun yakınında uyur.

Güven, bir kedi için birkaç gün, bir diğeri için uzun aylar sürebilir. Kediyi önce mama, su, kum kabı ve saklanabileceği bir yer bulunan sessiz bir odaya yerleştirin, yemek ve oyun saatlerini her gün aynı tutun ve kedinin size gelmesine izin verin. Kedi oltası gibi bir oyuncak, çekingen bir kedinin kendisine dokunulmadan sizinle oynamasını sağlar. Kurtarılmış bir kedinin yeni evine alışmadan önce yaşadıklarını anlatan rehberimiz ilk haftaları ele alıyor.

Videolarımızın çoğunda yavru köpekler görünse de Paw Squadron yavru kedileri ve kedileri de kurtarır. Milky Cyrus’ın kurtarma hikâyesinde yavru köpek, ikinci gününün bir kısmını sessiz bir avluda, yine bizim kurtardığımız bir yavru kediyle geçirir. Kediler de bizden köpeklerle aynı bakımı görür: veteriner kontrolü, tedavi, aşılar ve mikroçip, hayvan ameliyat için yeterince güçlendiğinde de kısırlaştırma.

Kediye alarm olarak güvenmeyin

Alarm veren bir kedi güzel bir hikâye olur ama bir güvenlik planı değildir. Duman dedektörü takın ve bunları düzenli olarak test edin. Evde epilepsi veya diyabet gibi bir rahatsızlığı olan biri varsa, uygun uyarı cihazları hakkında o kişinin doktoruna danışın. Bazı köpekler kan şekerindeki değişiklikler konusunda insanları uyarmak üzere eğitilir, ancak kediler için buna benzer bir eğitim yoktur ve kedilerle ilgili anlatımlar yalnızca anekdottur.

Kediniz gerçekten tuhaf davrandığında önce evi kontrol edin. Duman, sızıntı, açık bir pencere, dışarıda bir hayvan ya da yardıma ihtiyacı olan biri olup olmadığına bakın.

Ardından kediye bakın. Davranıştaki ani bir değişiklik çoğu zaman kedinin kendisinin hasta olduğunun ilk belirtisidir ve kediler ağrılarını ciddi hâle gelene kadar saklar. Örneğin geceleri yüksek sesle miyavlamaya başlayan yaşlı bir kedide tiroit bezinin aşırı çalışması, yüksek tansiyon, işitme kaybı ya da yaşa bağlı zihin karışıklığı söz konusu olabilir ve bunların her biri bir veteriner ziyaretini hak eder.

Kedinizin veterinere ihtiyacı olduğunun belirtileri

Aynı yakın ilgi iki yönlü işler. Kedinizin normalini herkesten iyi siz bilirsiniz; bu yüzden bir şeyler ters görünüyorsa kendinize güvenin ve aşağıdakilerden herhangi birini fark ederseniz bir veterineri arayın.

• Kedi 24 saat veya daha uzun süredir hiçbir şey yememiş. Yemek yememek kediler için risklidir, bu yüzden geçip geçmeyeceğini görmek için beklemeyin.
• Erkek kedi tekrar tekrar kum kabına gidiyor ama yalnızca birkaç damla idrar çıkarabiliyor ya da hiç çıkaramıyor. Bu, üretranın (idrar yolunun) tıkandığı anlamına gelebilir; bu acil bir durumdur, bu yüzden hemen bir veterineri arayın.
• Kedi dinlenirken hızlı nefes alıyor ya da ağzı açık nefes alıyor.
• Kedi saklanıyor ve mama için bile dışarı çıkmıyor.
• Kusma ya da ishal tekrar tekrar ortaya çıkıyor veya içinde kan var.
• Kedi normal yemesine rağmen kilo kaybediyor ya da her zamankinden çok daha fazla su içiyor.

Randevudan önce ne gördüğünüzü, ne zaman başladığını ve o sıralarda evde değişen her şeyi, örneğin bir taşınmayı, yeni bir evcil hayvanı ya da yeni bir mamayı not edin. Bu tür notlar, muayeneyi tahminlere bırakmaz.